MERT ÖZKURT

Egzema; ciltte kaşıntı, kuruluk, kızarıklık ve pullanma ile seyreden, iltihabi ve tekrarlayıcı bir cilt hastalığıdır. En sık görülen türü atopik dermatittir. Bulaşıcı değildir. Çoğunlukla bebeklik ve çocukluk döneminde başlar, ancak yetişkinlerde de sık görülür [1]. 378 çalışmayı kapsayan bir sistematik derlemeye göre, hekim tanılı atopik dermatit sıklığı ülkeye göre değişmekle birlikte çocuklarda yaklaşık %1–23, yetişkinlerde yaklaşık %1–17 arasındadır [2].

 

EGZEMA NEDEN OLUR?

 

Atopik dermatitte iki temel mekanizma birlikte rol oynar: cilt bariyerinin bozulması ve bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi [1].

• Bariyer bozukluğu: Cildin en dış tabakası, nemi içeride tutan ve dış etkenleri dışarıda bırakan bir bariyer görevi görür. 2006'da yayımlanan önemli bir çalışma, bu bariyerin yapısında yer alan filagrin proteinini kodlayan gendeki değişikliklerin atopik dermatit için güçlü bir yatkınlık nedeni olduğunu göstermiştir [3]. Bariyeri zayıf olan cilt nemini kolay kaybeder; tahriş edici maddelere ve alerjenlere karşı daha hassas hale gelir.

• Genetik ve aile öyküsü: Ailesinde egzema, astım veya alerjik nezle bulunan kişilerde daha sık görülür [1].

 

EGZEMA ÇEŞİTLERİ

 

• Atopik dermatit: En yaygın türdür. Kuru, kaşıntılı ve alevlenmelerle seyreden döküntüler yapar.

• Kontakt dermatit: Ciltle temas eden bir maddeye bağlıdır. Tahriş edici (deterjan, sık el yıkama) veya alerjik (nikel, parfüm, bazı koruyucular, bazı uçucu yağlar) olabilir [4].

• Seboreik dermatit: Saçlı deri, kaş ve burun kenarları gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde pullanma ve kızarıklık yapar.

• Dishidrotik egzema: El ve ayaklarda küçük, kaşıntılı su kabarcıklarıyla görülür.

 

BİLİMSEL KANITLARA GÖRE EGZEMALI CİLTTE BAKIM

 

1. Nemlendirme bakımın temelidir. 77 randomize çalışmayı ve 6.600'den fazla katılımcıyı içeren bir Cochrane sistematik derlemesine göre nemlendirici kullanımı egzema şiddetini azaltır, alevlenmeleri seyrekleştirir ve kortizonlu krem ihtiyacını azaltır [5]. Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin 2023 rehberi de nemlendirici kullanımını güçlü düzeyde önermektedir [6]. Derlemeye göre belirli bir nemlendiricinin diğerlerinden açıkça üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt yoktur [5]. Bu nedenle en iyi nemlendirici, kişinin düzenli kullanabildiği ve cildinin tolere ettiği üründür.

 

2. Sabun yerine sabunsuz temizleyiciler kullanın. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü'nün (NICE) rehberi, sabun ve deterjan içeren yıkama ürünleri yerine nemlendirici özellikli sabun muadillerinin kullanılmasını önermektedir [7].

 

3. Banyo yağları ve banyo katkıları için beklenti yüksek olmamalı. NICE, büyük bir randomize çalışmanın (BATHE) sonuçlarına dayanarak banyo suyuna eklenen nemlendirici katkıların ek bir klinik yarar sağlamadığını belirtmiştir [7]. Önemli olan, banyodan sonra cilde nemlendirici sürmektir.

 

4. Banyo sıklığı ve süresi konusunda kesin bir kural yok. Amerikan Dermatoloji Akademisi rehberi, mevcut kanıtların banyo sıklığı ve süresi için bir standart belirlemeye yetmediğini belirtir [6]. Pratikte ılık su, sabunsuz temizleyici ve hemen ardından nemlendirme yaygın olarak önerilir.

 

5. Tahriş edicilerden uzak durun. Parfümlü ürünler, yün ve sert kumaşlar, aşırı terleme ve sert temizlik ürünleri alevlenmeyi tetikleyebilir [1, 7].

 

6. Uçucu yağları egzemalı cilde sürmeden önce düşünün. Çay ağacı, lavanta ve nane dahil pek çok uçucu yağ kontakt alerjiye yol açabilir [4]. Bariyeri bozuk egzemalı cilt bu açıdan daha hassastır. Uçucu yağlar egzemalı cilde seyreltilmeden sürülmemelidir.

 

KANITI SINIRLI OLAN UYGULAMALAR

 

• Kolloidal yulaf: %1 kolloidal yulaf içeren bir kremle yapılan, 61 hastalık, 14 günlük randomize bir çalışmada hastalık şiddeti skorlarında düşüş bildirilmiştir [8]. Ancak çalışmalar kısa süreli ve küçük ölçeklidir; bir kısmı üretici firmalar tarafından desteklenmiştir. Kolloidal yulaf destekleyici bir seçenek olabilir, ancak düzenli nemlendirmenin yerine geçmez.

• Cilde uygulanan antiseptik, antibiyotikli ve antihistaminik kremler: Amerikan Dermatoloji Akademisi rehberi, bu ürünlerin atopik dermatit tedavisinde rutin kullanımını önermemektedir [6].

 

TEDAVİ HEKİM KONTROLÜNDE YAPILIR

 

Alevlenmelerde kullanılan kortizonlu kremler ve diğer ilaçların etkinliği güçlü kanıtlarla gösterilmiştir. Ancak bu ilaçlar hekim önerisiyle ve önerilen sürede kullanılmalıdır [6, 9]. Orta ve şiddetli egzemada sistemik tedaviler ve biyolojik ilaçlar gibi yeni seçenekler de bulunmaktadır [9]. Bakım ürünlerinin seçiminde eczacınıza danışabilirsiniz.

 

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURMALI?

 

• Ağrılı, içi sıvı dolu küçük kabarcıklar ve yaralar aniden yayılıyorsa ve ateş eşlik ediyorsa, AYNI GÜN doktora başvurun. Bu tablo, herpes virüsünün egzemalı cilde yayılması (egzema herpetikum) olabilir. Tedavi edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir ve acil değerlendirme gerektirir [10].

• Ciltte sarı kabuklanma, akıntı veya hızla artan kızarıklık gibi enfeksiyon belirtileri varsa

• Kaşıntı uykuyu bozuyorsa

• Düzenli bakıma rağmen egzema kontrol altına alınamıyorsa veya yayılıyorsa

• Yüzde inatçı egzema varsa ya da tanıdan emin değilseniz

• Bebeklerde egzema şüphesi varsa

 

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

 

KAYNAKLAR

 

[1] Langan SM, Irvine AD, Weidinger S. Atopic dermatitis. Lancet. 2020;396(10247):345–360. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)31286-1

[2] Bylund S, von Kobyletzki LB, Svalstedt M, Svensson Å. Prevalence and incidence of atopic dermatitis: a systematic review. Acta Derm Venereol. 2020;100(12):adv00160. https://doi.org/10.2340/00015555-3510

[3] Palmer CNA, Irvine AD, Terron-Kwiatkowski A, et al. Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis. Nat Genet. 2006;38(4):441–446. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16550169/

[4] de Groot AC, Schmidt E. Essential oils, Part IV: Contact allergy. Dermatitis. 2016;27(4):170–175. https://doi.org/10.1097/DER.0000000000000197

[5] van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Christensen R, Lavrijsen APM, Arents BWM. Emollients and moisturisers for eczema. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2:CD012119. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28166390/

[6] Sidbury R, Alikhan A, Bercovitch L, et al. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with topical therapies. J Am Acad Dermatol. 2023. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2022.12.029

[7] National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Atopic eczema in under 12s: diagnosis and management (CG57), 2023 güncellemesi. https://www.nice.org.uk/guidance/cg57

[8] 1% colloidal oat eczema cream vs. standard moisturizer, randomize çalışma, ClinicalTrials.gov NCT03673059. https://clinicaltrials.gov/study/NCT03673059

[9] Wollenberg A, et al. European guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema: part I – systemic therapy. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022;36(9):1409–1431. https://doi.org/10.1111/jdv.18345

[10] NICE. Atopic eczema in children, Quality standard QS44, Quality statement 7: Treatment of eczema herpeticum. https://www.nice.org.uk/guidance/QS44/chapter/quality-statement-7-treatment-of-eczema-herpeticum